Ekwiwalentem nazywamy równowartość, najczęściej pieniężną, za określone świadczenie lub towar. To swego rodzaju wymiana.

Prawo pracy dopuszcza możliwość zaistnienia ekwiwalentu, ale tylko w sytuacji, gdy pracownikowi skończyła się umowa, a nie wykorzystał on jeszcze urlopu (całości lub jego części). Mówi o tym art. 171 § 1 Kodeksu pracy. W takim przypadku pracownik może otrzymać ekwiwalent pieniężny. Pracodawca jednak może wykorzystać pozostały do końca umowy czas i wysłać zatrudnionego na przymusowy urlop. W ten sposób nie będzie zmuszony do wypłacenia świadczeń pieniężnych. Powyższe przypadki zachodzą zarówno w sytuacji gdy umowa ulega rozwiązaniu, ale także gdy samoistnie wygasa.

Jedyny wyjątek od tej reguły opisuje art. 171 § 3 Kodeksu pracy, zezwalający pracodawcy nie wypłacić ekwiwalentu w sytuacji rozwiązania lub wygaśnięcia umowy. Mówi on, że pracownik i pracodawca mogą dojść do pewnego porozumienia, które może zajść jedynie wtedy, gdy zatrudniony otrzyma nową umowę od zatrudniającego oraz zgodzi się na przeniesienie zaległego urlopu w okres trwania nowej umowy.

Pracownik i pracodawca nie mogą natomiast dojść do porozumienia, na mocy którego w trakcie trwania umowy pracownik otrzymałby równowartość pieniężną przysługującego mu urlopu. Dzieje się tak, ponieważ art. 14 Kodeksu pracy mówi o tym, że pracownikowi przysługuje niezbywalne prawo do wypoczynku. Prawo to regulowane jest przez przepisy dotyczące urlopu wypoczynkowego. Urlop powinien zatem zostać wykorzystany w naturze.

W sytuacji, gdy w trakcie trwania umowy, pracownik nie wykorzysta przysługującego mu urlopu, a umowa uległa w tym czasie rozwiązaniu lub wygaśnięciu, może on domagać się ekwiwalentu przez kolejne 3 lata od zakończenia roku kalendarzowego, w którym urlop po raz pierwszy nie został wykorzystany. Po tym okresie, wszystkie świadczenia ulegają przedawnieniu. Natomiast w przypadku pracownika, któremu nie wygasła jeszcze umowa, a nie zdążył on wykorzystać przysługującego mu wypoczynku z winy własnej lub pracodawcy, może on to zrobić do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego. W sytuacji, gdy wykorzystanie przez pracownika urlopu w wyżej wymienionym terminie nie będzie możliwe, ma on na to także 3 lata, jednak musi formalnie uzasadnić przyczyny wcześniejszego niewybrania wypoczynku.

Różne typy faktur

Faktura VAT jest dokumentem handlowym, potwierdzającym operację gospodarczą pomiędzy sprzedającym a kupującym. W obrocie funkcjonują jeszcze inne faktury. Zalicza się w ich poczet fakturę VAT - marża, fakturę Vat zaliczkową, fakturę rozliczeniową (końcową) oraz fakturę pro forma.

Podstawowym typem faktur jest faktura VAT. Należy ją wystawić do siódmego dnia od daty wydania towaru lub wykonania usługi. W przypadku, gdy podatnik świadczy usługi ciągłe, a na fakturze określa wyłącznie miesiąc i rok dokonania sprzedaży, fakturę wystawia się nie później niż siódmego dnia od zakończenia miesiąca, w którym dokonano tej dostawy. Faktura VAT jest najczęściej stosowanym dokumentem w obrocie gospodarczym, jednak nie jedynym. Poza nią występują inne dokumenty w zależności od charakteru zdarzenia gospodarczego.

faktura VAT-marża

Bardzo ciekawą budowę posiada faktura VAT-marża. Wyglądem różni się od pozostałych. Ma zastosowanie w obrocie artykułami używanymi oraz w usługach turystycznych. Zgodnie z ustawą o VAT, marża to różnica między kwotą należności, jaką musi uiścić nabywca usługi lub produktu, a ceną, jaką zapłacił sprzedawca zakupując je od innych dostawców (transport, wyżywienie, ubezpieczenie, zakwaterowanie). Faktura VAT-marża ma uproszczoną budowę w porównaniu do zwykłej faktury VAT. Nie musi zawierać następujących danych:

• ceny jednostkowej netto,
• sumy wartości sprzedaży z uwzględnieniem stawki,
• kwoty podatku od sumy wartości sprzedaży netto,
• stawki podatku,

Podatnicy nie muszą również wyszczególniać na tej fakturze wysokości swojej marży. W dokumencie tym wpisują wyłącznie:

• adresy,
• nazwę towaru lub usługi,
• dzień, miesiąc, rok dokonania sprzedaży,
• imię, nazwisko/ nazwę sprzedawcy,
• kwotę należności ogółem wyrażoną cyframi oraz słownie dzień,
• numery NIP sprzedawcy i nabywcy,
• jednostkę miary i ilość sprzedanych towarów lub rodzaj wykonanych usług.

System opodatkowania VAT-marża rozwiązuje problem, jaki stanął przed prawodawcą po wprowadzeniu nowej ustawy o VAT. Pozwala on opodatkować jedynie realny przychód podatnika, a nie jego obrót.

Faktura VAT zaliczkowa

Faktura VAT zaliczkowa jest dokumentem potwierdzającym wpływ przedpłaty w całości, bądź w części, przed wydaniem towaru lub wykonaniem usługi. Jeśli zatem sprzedawca lub wykonawca usługi otrzymał wcześniej przedpłatę, zaliczkę, zadatek, czy ratę, ma on obowiązek wystawienia faktury do siedmiu dni od daty otrzymania kwoty, lecz nie później niż do końca miesiąca, w którym tę kwotę otrzymał. Faktura zaliczkowa, zawierać powinna:

• dane dotyczące zamówienia lub umowy,
• datę otrzymania części/ całości należności (przedpłaty, zaliczki, zadatku, raty), jeśli ta nie pokrywa się z datą wystawienia faktury,
• dzień, miesiąc, rok dokonania sprzedaży,
• numery NIP sprzedawcy i nabywcy,
• daty wystawienia oraz numery poprzednich faktur zaliczkowych (jeżeli je wystawiano) oraz sumę kwot pobranych wcześniej części należności brutto,
• oznaczenie „Faktura VAT” lub „Faktura VAT- MP”,
• kwotę podatku,
• kwotę otrzymanej części lub całości należności brutto,
• imię, nazwisko/ nazwę sprzedawcy i nabywcy,
• stawkę podatku.

Faktura rozliczeniowa (końcowa)

W przypadku, gdy faktury zaliczkowe nie pokrywają całej sumy brutto zamówienia, sprzedający - po zbyciu towaru lub wykonaniu usługi - wystawia fakturę na zasadach ogólnych. Sumę wartości na fakturze w tym wypadku, pomniejsza się o kwotę otrzymanych części należności, natomiast wartość podatku pomniejsza się o sumę kwot podatku wykazanego w fakturach zaliczkowych. Taka faktura nazwana jest fakturą rozliczeniową lub końcową. Powinna ona zawierać numery faktur zaliczkowych wystawionych przed wydaniem towaru lub wykonaniem usługi.

W sytuacji, gdy faktury zaliczkowe obejmują całą cenę brutto towaru lub usługi, sprzedawca nie ma obowiązku wystawienia faktury rozliczeniowej.

Faktura pro forma

Faktura pro forma w przeciwieństwie do wyżej wymienionych faktur nie jest dokumentem księgowym. Może ona służyć jako kalkulacja uzgodnionych cen lub zamówienie. Polskie przepisy nie regulują kwestii wystawiania faktur pro forma, mimo to funkcjonują one w obrocie gospodarczym i chętnie są wykorzystywane przez przedsiębiorców.

Faktura pro forma składa się z tych samych elementów, co faktura VAT. Wyróżnia ją tylko oznaczenie „Faktura pro forma” zamiast „Faktura VAT”. Co ważne, taka faktura nie zwalnia podatnika z obowiązku wystawienia faktury według wymogów ogólnych, bowiem sama nie potwierdza dokonania transakcji. Nie jest zatem w myśl przepisów ustawowych dowodem księgowym, a co za tym idzie, podatnik nie ma możliwości ujęcia jej w rejestrach VAT.

W obrocie handlowym faktura pro forma pełni funkcję swego typu propozycji transakcji sprzedaży towarów lub usłóg. Spełnia też rolę informacyjną, gdyż za jej pomocą sprzedający prezentują nabywcom warunki umowy sprzedaży. Ponadto, faktura pro forma może być uznawana za potwierdzenie przyjęcia zamówienia, z kolei dla klienta może być informacją o konieczności wpłacenia przedpłaty.